5G á Íslandi
Almenn umfjöllun um 5G og innleiðinguna á Íslandi
5G hefur hafið innreið sína á íslandi. En hvað er 5G? Stutta svarið er að 5G er næsta kynslóð farneta. Þessi kynslóð hefur verið kölluð net iðnaðarins og er í raun límið í fjórðu iðnbyltingunni, forsenda fyrir því að ótal nettengdir hlutir og kerfi geti sent gögn sín á milli á leifturhraða.
Hlutverk Fjarskiptastofu í þessu sambandi er fyrst og fremst að rýma tíðnisvið (eldri þjónusta á tíðnisviðinu) sem notuð verða fyrir 5G og sjá til þess að tíðnisvið sé tiltækt til úthlutunar á réttum tíma. Fjarskiptastofa setur einnig fram kvaðir varðandi útbreiðslu og gæði þjónustunnar á 5G kerfunum. Auk þess er hlutverk hennar að hafa eftirlit með notkun tíðnisviðsins. Í því felst að fylgjast með því að þeim viðmiðum sem sett eru upp í 5G stöðlum sé fylgt, t.d. að ekki sé notað of mikið afl á sendastöðum, bæði vegna mögulegra truflana og vegna eftirlits með hámarks rafsegulgeislun frá sendum.
Fjarskiptastofa getur einnig beitt sér fyrir þeim möguleikum sem felast í nýju fjarskiptaregluverki og kallar á aukið samstarf við hagnýtingu 5G tækninnar sem og annarrar tækni sem styður við 5G. Stofnunin mun áfram standa vörð um heilbrigða samkeppni á fjarskiptamarkaði en verð á fjarskiptaþjónustu á Íslandi er með því lægsta sem þekkist.
Með 5G býðst stóraukinn hraði, talinn í gígabitum á sekúndu (Gbps) og mun styttri tengitími, tækin biðja um gögn og fá þau í sömu andrá. Þá býður 5G upp á mun meiri bandbreidd en fyrri tækni og mun öruggari/áreiðanlegri tengingar en nú þekkjast. Allt er þetta forsenda aukinnar sjálfvirknivæðingar t.d. verksmiðja, landbúnaðar og annars iðnaðar. 5G tæknin mun einnig hafa mikil áhrif á heilbrigðisþjónustu, hvort sem um er að ræða snjallvæðingu sjúkrahúsa, fjarhjúkrun og jafnvel fjaraðgerðir. 5G gegnir þannig lykilhlutverki í samskiptum milljarða tengdra hluta en sú þróun er þegar komin vel á veg.
Tækniþróun 5G byggir á hagkvæmari og umhverfisvænni tækni búnaðarins. Þannig er búnaður sem notaður verður í 5G (t.d. sendabúnaður) orkusparandi og minni um sig og fellur þannig betur að umhverfinu.
Tíðni sem í dag er notuð fyrir 2G, 3G og 4G þjónustu munu í framtíðinni einnig verða notuð fyrir 5G. Í Evrópu hefur 700 MHz, 3,6 GHz (3,4 – 3,8 GHz) og 26 GHz sérstaklega verið skilgreint fyrir 5G þjónustu. 700 MHz og 3,6 GHz tíðnisviðinu hefur þegar verið úthlutað en gert er ráð fyrir að 26 GHz tíðnisviðinu verði úthlutað á næstu 3 til 5 árum. Hærri tíðnin (26 GHz) sem á eftir að úthluta er hins vegar skammdræg og því verður styttra á milli senda og sendarnir smærri, netið verður því þéttriðnara. Það hentar betur í þéttbýli og þar sem fjöldi notenda er mikill. Sömuleiðis næst með þeirri tíðni enn meiri bandbreidd og þar með hraði og meiri afköst.
Mikið hefur verið rætt um hugsanleg áhrif 5G á heilsu fólks. Í því sambandi má nefna að mikilvægt er að skoða virtar heimildir um vísindalegar staðreyndir og rannsóknir sem birtar hafa verið. Alþjóða geislavarnarráðið setur viðmiðunarmörk fyrir ójónandi geislun eins og þá sem kemur frá farnetssendum. Þau viðmiðunarmörk eru sett 50 sinnum lægri en þau viðmið sem talin eru geta haft skaðleg áhrif á mannslíkamann.
5G á því ekki að hafa áhrif á heilsu fólks frekar en fyrri kynslóðir farsíma og farneta. Mikil þróun hefur orðið í tækni sem notuð er við byggingu búnaðar fyrir 5G. Eins og fram kemur hér að ofan mun 5G byggja á fleiri og smærri sendum, sérstaklega á þéttbýlissvæðum og á það aðallega við um nýtingu á hærri tíðni eins og 26 GHz. Þessir nýju sendar útgeisla minna en núverandi sendar farneta og því er fyrirséð að ójónandi geislun verði minni en í núverandi kerfum þegar 2G, 3G og 4G sendar verða teknir úr notkun.
Sjá umfjöllun um 5G og geislun á vef Evrópusambandsins (spurning 6) og fræðsluefni á vef Geislavarna ríkisins.
Við gerð staðla, hönnun og þróun 5G hefur mikil áhersla verið lögð á öryggi og áreiðanleika kerfisins. Það gerir 5G ákjósanlegt til að geta stutt við ýmiskonar þjónustu fyrir viðbragðsaðila eins og lögreglu, slökkvilið, sjúkraflutninga, hjálparsveitir og störf almannavarna. Hér má nefna búnað eins og nettengdar myndavélar og upptökubúnað sem getur gert gæfumuninn þar sem tími í viðbragði er spurning um líf eða dauða. Til að mynda eru flygildi (drónar) sem eru búin nettengdum hágæðamyndavélum og upptökubúnaði sem gætu verið mun fljótari á staðinn og gætu þannig gefið mikilvægar upplýsingar um stöðuna þannig að viðbragðsaðilar geti komið á staðinn með rétt viðbragð.
Setja má upp sérstakar netsneiðar í 5G kerfunum sem eru sérsniðnar að þeim kröfum sem gerðar eru af þessum aðilum varðandi öryggi og áreiðanleika og afkastagetu sem krafist er í þeirra störfum.